اندازه‌گیری عدد پراکسید روغن

🔬 اندازه‌گیری عدد پراکسید روغن؛ راهنمای جامع و کاربردی 🧪


اهمیت اندازه‌گیری عدد پراکسید در روغن‌های خوراکی 🛢️

عدد پراکسید (Peroxide Value) یکی از مهم‌ترین شاخص‌های کیفی برای سنجش میزان اکسیداسیون و فساد روغن‌ها و چربی‌ها محسوب می‌شود. این پارامتر حیاتی، مقدار هیدروپراکسیدهای تولیدشده در طی فرآیند اکسیداسیون خودبه‌خودی را اندازه‌گیری می‌کند 

هیدروپراکسیدها، محصولات اولیه اکسیداسیون هستند و در فاز کند اکسیداسیون تولید می‌شوند. با انجام آزمایش اندازه‌گیری عدد پراکسید، متوجه می‌شویم که آیا روغن دچار اکسیداسیون شده است یا خیر. چنانچه میزان پراکسید از حد مجاز تعیین‌شده فراتر رود، نشان‌دهنده آغاز فرآیند فساد در روغن خواهد بود

چرا عدد پراکسید اهمیت دارد؟ 🧐

جنبه تأثیرتوضیح
کیفیت روغننشان‌دهنده میزان اکسیداسیون اولیه و تازگی روغن 
سلامت مصرف‌کنندههیدروپراکسیدها می‌توانند به ترکیبات سمی تجزیه شده و باعث بروز بیماری‌هایی مانند سرطان و آلزایمر شوند
ارزش تغذیه‌ایاکسیداسیون باعث کاهش ویتامین‌ها و اسیدهای چرب ضروری می‌شود 
طعم و بومقادیر بالای پراکسید باعث ایجاد طعم نامطبوع و بوی کهنگی در روغن می‌شود

ابزار و مواد موردنیاز آزمایش عدد پراکسید 🧫

برای انجام دقیق این آزمایش در آزمایشگاه، به تجهیزات و مواد شیمیایی زیر نیاز دارید که شرکت ازما تجارت اراد به‌عنوان تأمین‌کننده تخصصی تجهیزات آزمایشگاهی و مواد شیمیایی در ایران، تمامی این اقلام را با بالاترین کیفیت ارائه می‌دهد:

تجهیزات آزمایشگاهی:

  • ⚗️ پیپت و بشر
  • 🧪 بورت دقیق
  • 🌡️ ارلن (فلاسک مخروطی)
  • 📏 استوانه مدرج (مزور)
  • 🥽 عینک ایمنی، ماسک، دستکش و لباس کار
  • ⚖️ ترازوی دقیق آزمایشگاهی

مواد شیمیایی (تأمین‌شده توسط ازما تجارت اراد):

  • 🧴 روغن نمونه
  • 🧂 پتاسیم یدید اشباع (KI)
  • 💧 آب مقطر
  • 🌾 معرف چسب نشاسته (محلول نشاسته ۱ یا ۵ درصد)
  • 🧪 استیک اسید یخچالی
  • 🧫 کلروفرم (یا ایزواکتان به‌عنوان جایگزین ایمن‌تر) 
  • 🧴 سدیم تیوسولفات ۱٫۰ نرمال

مراحل گام‌به‌گام اندازه‌گیری عدد پراکسید 📋

این روش بر اساس استانداردهای معتبر بین‌المللی مانند AOCS Official Method Cd 8-53 و ISO 3960 تدوین شده است 

عدد پراکسید = [(S - B) × نرمالیته تیوسولفات × ۱۰۰۰] / وزن نمونه (برحسب گرم)

اصول علمی آزمایش عدد پراکسید 🔬

آزمایش اندازه‌گیری عدد پر

ROOH + 2I⁻ + 2H⁺ → ROH + I₂ + H₂O

سپس ید آزادشده با سدیم تیوسولفات تیتر می‌شود 

I₂ + 2S₂O₃²⁻ → 2I⁻ + S₄O₆²⁻

اصول علمی آزمایش عدد پراکسید 🔬

آزمایش اندازه‌گیری عدد پراکسید بر اساس واکنش اکسایش-کاهش انجام می‌شود. در این روش، پراکسیدهای موجود در روغن، یون یدید (I⁻) را به ید مولکولی (I₂) اکسید می کنند

ROOH + 2I⁻ + 2H⁺ → ROH + I₂ + H₂O

سپس ید آزادشده با سدیم تیوسولفات تیتر می‌شود:

I₂ + 2S₂O₃²⁻ → 2I⁻ + S₄O₆²⁻

عدد پراکسید و شاخص TOTOX 📊

برای ارزیابی کامل‌تر وضعیت اکسیداسیون روغن، از شاخص TOTOX استفاده می‌شود که جمع عدد پراکسید (اکسیداسیون اولیه) و عدد آنیزیدین (اکسیداسیون ثانویه) را نشان می‌دهد. این شاخص دید جامع‌تری از کیفیت روغن ارائه می‌دهد 


حد مجاز پراکسید در روغن‌های خوراکی ⚖️

بر اساس استانداردهای ملی و بین‌المللی، حداکثر عدد پراکسید مجاز عبارت است از:

نوع روغنحداکثر عدد پراکسید مجاز
روغن‌های جامد۲ میلی‌اکی‌والان بر کیلوگرم
روغن‌های مایع۵ میلی‌اکی‌والان بر کیلوگرم

نکته مهم: در صورت عدم رعایت این حدود، روغن دچار فساد اکسیداتیو شده و مصرف آن می‌تواند برای سلامتی مضر باشد. به‌طورکلی، عدد پراکسید زیر ۱۰ میلی‌اکی‌والان بر کیلوگرم نشان‌دهنده کیفیت مطلوب روغن است و مقادیر بین ۲۰ تا ۴۰ معمولاً با طعم نامطبوع (کهنگی) همراه هستند


سوالات متداول (FAQ) ❓

۱. عدد پراکسید چیست و چه چیزی را نشان می‌دهد؟

عدد پراکسید، مقدار هیدروپراکسیدهای موجود در روغن را نشان می‌دهد که محصول اولیه اکسیداسیون هستند. این عدد بیانگر میزان اکسیداسیون اولیه روغن و کیفیت آن محسوب می‌شود 

۲. عدد پراکسید و عدد اسیدی چه تفاوتی دارند؟

عدد پراکسید اکسیداسیون اولیه روغن را اندازه‌گیری می‌کند، درحالی‌که عدد اسیدی میزان اسیدهای چرب آزاد ناشی از هیدرولیز تری‌گلیسریدها را نشان می‌دهد و معرف فساد هیدرولیتیکی است.

۳. حد مجاز عدد پراکسید در روغن‌های خوراکی چقدر است؟

حد مجاز برای روغن‌های جامد ۲ و برای روغن‌های مایع ۵ میلی‌اکی‌والان بر کیلوگرم است.

۴. آیا عدد پراکسید بالا برای سلامتی مضر است؟

بله. هیدروپراکسیدها و محصولات تجزیه‌شده آن‌ها می‌توانند منجر به ایجاد بیماری‌هایی مانند سرطان، آترواسکلروز و بیماری‌های عصبی شوند 

۵. هر چند وقت یک‌بار باید عدد پراکسید روغن را اندازه‌گیری کرد؟

توصیه می‌شود در حین تولید، نگهداری و پیش از مصرف، به‌ویژه در روغن‌های حساس به اکسیداسیون، این آزمایش به‌صورت دوره‌ای انجام شود.

۶. چه عواملی باعث افزایش عدد پراکسید می‌شوند؟

عواملی مانند حرارت بالا، نور، تماس با اکسیژن و حضور یون‌های فلزی باعث تسریع اکسیداسیون و افزایش عدد پراکسید می‌شوند 

۷. تجهیزات و مواد موردنیاز این آزمایش از کجا تهیه شود؟

تمامی تجهیزات و مواد شیمیایی موردنیاز، از بورت و ارلن گرفته تا معرف‌های تیتراسیون، توسط شرکت ازما تجارت اراد به‌عنوان یکی از تأمین‌کنندگان معتبر تجهیزات آزمایشگاهی و مواد شیمیایی در ایران، قابل تهیه است.