دیسپنسر (dispenser) یکی از دستگاههای رایج آزمایشگاهی است که از آن برای توزیع مقادیر دقیق مواد شیمیایی، حلالهای آلی و معدنی، روغنها و … از بطریها کاربرد دارد. به طور کلی دیسپنسر به معنای جداکننده است و انواع دستگاه با همین نام در بازار وجود دارد. البته در اینجا ما به بررسی و معرفی دستگاه دیسپنسر آزمایشگاهی میپردازیم.
دستگاه دیسپنسر چیست؟
دیسپنسر آزمایشگاهی یا Bottle Top Dispenser یک ابزار مناسب برای توزیع دقیق و ایمن مواد و محلولها در محیطهای آزمایشگاهی است. در گذشته برای توزیع مواد آزمایشگاه از روش دستی استفاده میشد. اما این کار باعث ریختن مواد شیمیایی میشد که بسیار خطرناک بود. همچنین اندازهگیریهای دستی هم چندان دقیق نبود و نتیجه آن طور که محقق انتظار داشت پیش نمیرفت. در نهایت دستگاه دیسپنسر برای راحتتر کردن توزیع مواد شیمیایی وارد بازار شد.
حالا شما میتوانید با کمک این دستگاه پخشکننده آزمایشگاهی با خیال راحت مقدار ثابتی از یک ماده یا محلول را (بین 1 تا 100 میلیمتر) از یک بطری به چند ظرف دیگر توزیع کنید.
مهمترین مزیت استفاده از دستگاه دیسپنسر آنالوگ، صرفهجویی در زمان و افزایش راندمان کار است. از سوی دیگر از هدر رفتن مواد هم تا حد زیادی جلوگیری میگیرد. حالا اگر سر و کارتان با مواد شیمیایی گرانقیمت و نایاب باشد، استفاده از چنین وسیلهای میتواند مثل یک معجزه باشد. از سوی دیگر سرعت بخشیدن به کل فرآیند آزمایش و بالا بردن دقت کار هم از دیگر مزیتهای استفاده از این محصول است.
نحوه عملکرد دیسپنسرهای آنالوگ
برای آشنایی با کارکرد این محصول، خوب است ابتدا اجزا و قطعات آن را بهتر بشناسید. به طور کلی دیسپنسرهای آزمایشگاهی قادرند یک محیط بسته را برای توزیع مواد شیمیایی فراهم کنند. حالا این دستگاه کوچک و کاربردی از ریخته شدن تصادفی مواد جلوگیری میکند. ضمن اینکه خطر قرار گرفتن کاربران در معرض مواد شیمیایی خطرناک را هم کاهش میدهد.
این محصولات با مجموعهای از آداپتور در بازار عرضه میشوند. این آداپتورها به کاربر این اجازه را میدهد تا Dispenser را برای انواع بطری با اندازههای مختلف استفاده کند.
این محصول از چندین قطعه تشکیل شده است که هر کدام به نوعی در توزیع مواد شیمیایی نقش ایفا میکنند. اجزای اصلی دیسپنسرهای آنالوگ آزمایشگاهی عبارتند از:
پیستون:
مرکز اصلی دیسپنسر همان پیستون است که با ایجاد خلاء مورد نیاز در مخزن، میتواند مایعات را به طور دقیق به سمت بیرون هدایت کند. وقتی شما پیستون را به سمت بالا حرکت میدهید، مقدار از پیش تعیین شده محلول شیمیایی به داخل سیلندر دستگاه کشیده میشود. در نهایت، پیستون را با حرکت به سمت پایین، محلول شیمیایی را آزاد میکند تا به سمت بطریهای توزیع برود. این کار از طریق یک شیر توزیع صورت میگیرد.
مخزن شیشهای یا بشکه شیشهای
مخزن شیشهای که به آن بشکه شیشهای هم گفته میشود، برای نگهداری مقدار مشخصی از مواد شیمیایی در داخل دستگاه کاربرد دارد. زمانی که شما اهرم پیستون را به سمت بالا میکشید، مواد شیمیایی به داخل بشکه شیشهای میرود. با کشیدن اهرم پیستون به سمت پایین، مایع از طریق لوله تخلیه، خارج میشود.
تولیدکنندگان این محصول برای جلوگیری از پاشیدن شدن مواد شیمیایی (در صورت شکسته شدن شیشه) از روکش پلیپروپیلن برای بشکه شیشهای استفاده میکنند.

دکمه تنظیم صدای دیسپنسر آزمایشگاهی
یکی دیگر از اجزا در دستگاههای دیسپنسر آزمایشگاه، یک دکمه تنظیم صداست. اما کاربرد این دکمه چیست؟ از آن میتوانید برای تنظیم حجم مورد نظر مواد شیمیایی برای توزیع، استفاده کنید. معمولا تولیدکنندهها بر روی این دکمه یک نشانگر قرار میدهند تا از مقیاس حجم محفظه دستگاه اطلاع داشته باشید.
برای تنظیم دکمه تنظیم صدا میتوانید آن را تا 180 درجه در خلاف یا رو به جهت عقربههای ساعت حرکت دهید.
نازل توزیع کننده
این قسمت مهمترین قطعه یک دستگاه دیسپنسر آزمایشگاهی محسوب میشود. کاربرد اصلی آن در توزیع ایمن و بدون دردسر مواد در ظرف گیرنده است. این قسمت خاصیت انعطافپذیری دارد تا بتوانید به راحتی جریان مواد شیمیایی یا محلول را به سمتی که میخواهید هدایت کنید.
درپوش نازل
بخش مهم دیگر در دستگاه Dispenser درپوش نازل است. این درپوش از ریخته شدن ناخواسته مواد در محل کار جلوگیری میکند. حالا تصور کنید با مواد شیمیایی خطرناک سر و کار داشته باشید. مطمئناً وجود این درپوش ضروریتر میشود.
لوله ورودی
برای اینکه بتوانید مواد شیمیایی را از داخل بطری و ظروف به راحتی بیرون بکشید، باید از لوله ورودی استفاده کنید. از ویژگیهای این لوله، قابلیت تنظیم آنها براساس اندازه بطری است. این قسمت درست مثل یک تلسکوپ طراحی شده است تا طول آن را برحسب نیاز، بلند و یا کوتاه کنید.
آداپتور بطری
یکی دیگر از اجزا دیسپنسر که در نحوه عملکرد آن ایفای نقش میکند، آداپتور است. این قسمت برای نصب دیسپنسر بر روی بطریها با ارتفاع متفاوت کاربرد دارد. آداپتورهای دیسپنسر انواع مختلفی دارد که شامل 28 میلی متر، 32 میلی متر، 38 میلی متر، 40 میلی متر و 45 میلی متر است. حالا این اندازهها به شما اجازه میدهد از هر بطری برای توزیع مواد شیمیایی استفاده کنید.
انواع دیسپنسرهای آزمایشگاهی
وسیله کاربردی به نام دیسپنسر انواع مختلفی دارد که عبارتند از:
دیسپنسر دیجیتالی
همانطور که از نامش مشخص است، به شکل دیجیتالی عمل میکند. تنظیم آن راحتتر است و شما میتوانید دما و حتی مقدار مشخص حجم مواد شیمیایی را از طریق نمایشگر دیجیتال، کنترل کنید. از مزیت دیسپنسرهای دیجیتال میتوان به قابلیت نصب آنها بر روی انواع بطری آزمایشگاهی اشاره کنیم.
این نوع دیسپنسر با حجمهای مختلفی (از 2 تا 100 میلیلیتر) تولید میشوند. کاربرد آنها برای آزمایشگاه شامل موارد زیر است:
- استفاده برای انجام پیش پردازش PCR و HPLC
- استفاده برای تست اندونوکسین در مطالعات کیفی
- استفاده در آزمایشگاههای بالینی و طبی (توزیع نمونه ادرار، خون و …)
- توزیع و رقیق کردن محلولهای فلزی و انواع روغن
- برای پردازش رقت اندونوکسین در مطالعات کیفی استفاده می شود.

دیسپنسر آنالوگ
نوع دیگری از دیسپنسرهای آزمایشگاهی به صورت آنالوگ هستند و هیچ صفحه دیجیتالی را روی آنها نمیبینید. این محصولات را هم میتوان برای انواع بطری آزمایشگاهی استفاده کرد. از مزیتهای آنها میتوانیم به مقاومت بالایشان در زمان کار با انواع مواد اسیدی و باز اشاره کنیم.
دیسپنسر آزمایشگاهی سریپتور
یکی دیگر از انواع Dispenser آزمایشگاهی سریپتور است که به دلیل سهولت استفاده و قیمت مناسبشان، طرفداران زیادی دارند. این محصولات سبک هستند و میتوانید بخش مکنده را که به صورت یک پیستون سرنگی است، تعویض کنید. از آنها میتوانید برای انواع بطری آزمایشگاهی هم استفاده کنید.
البته دیسپنسرهای سریپتور در کنار مزیتهایشان، یک ضعف بزرگ هم دارند؛ از آنها نمیتوانید برای مواد شیمیایی خورنده استفاده کنید.
دیسپنسر هنری استپ
نوع دیگری از دیسپنسرهای آزمایشگاه دارای یک نوک سرنگی شکل (PD-tips) است. این قسمت دیسپنسر همان کار بطری آزمایشگاهی را برایتان انجام میدهد. از کاربردهای این محصولات میتوان به استفاده از آنها در آزمایشگاههای بیوشیمی، میکروبیولوژی و ایمونولوژی اشاره کنیم. نوع دیسپنسر هنری استپ را میتوانید به راحتی تعویض کنید. ضمن اینکه مقاومت بالایی هم در برابر انواع محلول و مواد شیمیایی دارد.
راهنمای خرید دیسپنسر آزمایشگاهی
گذشته از اینکه دیپسنرهای آزمایشگاهی انواع مختلفی دارند که همه را برایتان معرفی کردیم، کار با آنها سخت نیست. با این حال اگر انتخاب درستی نداشته باشید و یا به سراغ محصولات بیکیفیت بروید، خطر ریخته شدن مواد شیمیایی خطرناک در محیط آزمایشگاه وجود دارد.
به همین دلیل مان خرید دیسپنسر آزمایشگاهی باید به چند توصیه مهم دقت داشته باشید:
توجه به میزان مقاومت دیسپنسر در برابر مواد شیمیایی
اولین اِلمان مهم در راهنمای خرید دستگاه دیسپنسر آزمایشگاهی درنظر گرفتن میزان مقاومت این محصول است. در واقع اجزای دستگاه باید توانند با مواد زیادی سازگاری داشته باشند. برای مثال پیستون یکی از قسمتهای مهم در این محصول است که به طور مستقیم با مواد شیمیایی در ارتباط است. حالا این قسمت باید در مقابل مواد شیمیایی خطرناک مقاوم باشد.
شاید فکر کنید دیسپنسر باید در مقابل همه مواد شیمیایی و محلولهای معدنی مقاوم باشد. اما چنین چیزی در عمل ممکن نیست. با این حال تولیدکننده باید زمان عرضه محصول، نموداری از سازگاری دیسپنسر با انواع مواد آلی، معدنی، حلالها و مواد شیمیایی را بر روی آن درج کند. حالا شما به عنوان مشتری برحسب نوع نیاز یا کارتان یک محصول مناسب را خریداری میکنید.
قابلیت استفاده از مایعات چسبناک
یکی دیگر از فاکتورهایی که زمان خرید دستگاه دیسپنسر باید به آن توجه کنید، قابلیت استفاده از مواد چسبناک مثل عصارههای گیاهی، گلیسیرین گیاهی و یا روغنهاست که ویسکوزیته بالایی دارند. نکته مهم در توزیع این محلولهای غلیظ این است که باید با دقت بسیار بالایی توزیع شوند. اگر میزان ویسکوزیته سینماتیکی مایعات بین 75 تا 500 میلیمتر مربع در ثانیه باشد، کار با آنها کمی سختتر میشود. برای مواد با ویسکوزیته سینماتیکی کمتر از 75 میلیمتر مربع در ثانیه میتوانید از هر نوع دیسپنسر آزمایشگاهی استفاده کنید.
ظرفیت دیسپنسر
یک نکته مهم دیگر برای خرید دیسپنسر آزمایشگاهی، توجه به حجم محصول است. حجم این دستگاه به دو شکل ثابت و قابل تنظیم است که باید برحسب نیاز خود یک محصول مناسب را خریداری کنید. در مورد صدا هم که میتوانید از طریق دستگیره دستی یا دکمه، آن را تنظیک کنید.
زمان خرید دستگاه دیسپنسر باید به ظرفیت آن و میزان نیاز خود توجه کنید. برای مثال اگر میخواهید 10 میلیلیتر مواد شیمیایی را پخش کنید، برای اطمینان از نتایج دقیقتر، به سراغ یک دستگاه با ظرفیت 2.5-30 میلیلیتری بروید.
حرف آخر
دیسپنسرهای آزمایشگاهی به دلیل توزیع دقیق مایعات و انواع محلولهای شیمیایی و معدنی، دقت و سرعت کارهای آزمایشگاهی را بالا میبرند. این محصولات به شکل گسترده در زمینههای زیستشناسی، شیمی، پزشکی بالینی، آزمایشگاههای طبی و صنعتی استفاده میشوند. استفاده از این محصولات در صنایع دارویی، مراقبتهای بهداشتی، غذا و نوشیدنی، پایش محیط زیست و مؤسسات علمی و پژوهشی کارها را تا حد زیادی راحت کرده است.
امیدواریم با خواندن این مطلب پاسخ سوالات خود را دریافت کرده باشید. منتظر دریافت دیدگاههای شما در این مورد هستیم.